Đối chiếu học thuật

Một thời, Đức Phật du hoá ở thành Vương Xá, tại khu vườn Trúc Lâm Ca-lan-đà.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỷ-khưu: "Xưa kia, khi vua Chuyển luân muốn thử ngọc báu, bèn tập hợp bốn binh chủng: tượng binh, mã binh, xa binh và bộ binh. Sau khi tập hợp bốn binh chủng rồi, ông dựng một lá cờ cao trong đêm tối, đặt viên ngọc báu lên trên, rồi đi ra vườn cảnh. Ánh sáng chiếu diệu của viên ngọc soi tỏa bốn binh chủng, tầm sáng chiếu xa đến nửa do-tuần. Bấy giờ, có một Phạm chí suy nghĩ rằng: 'Ta nên đến xem vua Chuyển luân cùng bốn binh chủng, và ngắm nhìn viên ngọc lưu ly.' Khi ấy, Phạm chí lại suy nghĩ: 'Thôi hãy gác lại việc xem vua Chuyển luân cùng bốn binh chủng và ngắm ngọc lưu ly, ta thà nên đi vào trong khu rừng kia.'

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Thế rồi, Phạm chí đi đến khu rừng, vào trong rừng rồi đến ngồi dưới một gốc cây. Ngồi chưa bao lâu, có một con rái cá đi đến. Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, rái cá! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Ao này trước đây nước suối trong tràn đầy, nhiều ngó nhiều hoa, rùa cá đầy trong đó, xưa là nơi tôi nương tựa, mà nay đã khô kiệt. Phạm chí nên biết! Tôi muốn bỏ đi, đi vào sông lớn kia; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Bấy giờ, con rái cá ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con chim cứu-mộ bay đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, chim cứu-mộ! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Ao này trước đây nước suối trong tràn đầy, nhiều ngó nhiều hoa, rùa cá đầy trong đó, xưa là nơi tôi nương tựa, mà nay đã khô kiệt. Phạm chí nên biết! Nay tôi muốn bỏ đi, nương nơi gò xác bò chết mà đậu nghỉ, hoặc nương nơi xác lừa chết, hoặc nương nơi gò xác người chết mà đậu nghỉ; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Chim cứu-mộ ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con chim thứu bay đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, chim thứu! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Tôi từ gò mả lớn này lại đến gò mả lớn khác, do sự giết hại mà đến; nay tôi muốn ăn thịt voi chết, thịt ngựa, thịt bò, thịt người chết; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Bấy giờ, chim thứu ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con chim thực-thổ bay đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, chim thực-thổ! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Ông có thấy con chim thứu vừa rồi đi chưa? Tôi ăn thức mửa của nó; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Con chim thực-thổ ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con sói gấm đi đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, sói gấm! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Tôi đi từ khe sâu này đến khe sâu khác, từ bụi rậm này đến bụi rậm khác, từ nơi hẻo lánh này đến nơi hẻo lánh khác mà đến; nay tôi muốn ăn thịt voi chết, thịt ngựa, thịt bò, thịt người chết; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Bấy giờ, con sói gấm ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con chim quạ bay đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, chim quạ! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Ông trán cứng ngu ngốc mê cuồng, cớ sao lại hỏi tôi: "Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?"' Khi ấy, con chim quạ mắng nhiếc thẳng mặt Phạm chí xong liền bỏ đi. Phạm chí vẫn ngồi như cũ.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

"Lại có con tinh-tinh đi đến, Phạm chí thấy rồi hỏi rằng: 'Lành thay, tinh-tinh! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Tôi đi từ vườn này đến vườn khác, từ đài xem này đến đài xem khác, từ rừng này đến rừng khác, uống nước suối trong, ăn trái cây ngon mà đến; nay tôi muốn đi, không sợ loài người.' Con tinh-tinh ấy cùng Phạm chí đàm luận việc ấy xong liền bỏ đi."

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)

Đức Phật bảo các Tỷ-khưu: "Ta nói thí dụ này là muốn cho hiểu rõ nghĩa lý, các ông nên biết lời nói này mang ý nghĩa thâm sâu. Khi con rái cá ấy cùng Phạm chí đàm luận xong liền bỏ đi. Ta nói thí dụ này có ý nghĩa gì? Nếu có Tỷ-khưu nương nơi làng xóm mà trú hành, sáng sớm mặc y ôm bát vào làng xin ăn, không phòng hộ thân, không giữ gìn các căn, không nhiếp lập chánh niệm, rồi vị ấy thuyết pháp, hoặc điều Phật nói, hoặc điều Thanh văn nói, nhờ đó mà thu được lợi dưỡng y phục, ăn uống, giường nệm, thuốc men cùng các đồ dùng nuôi sống. Sau khi được lợi dưỡng rồi, vị ấy nhiễm dính tựa nương, không thấy hiểm họa, không thể xả ly, tùy ý sử dụng. Tỷ-khưu ấy hành trì ác giới, thành tựu pháp ác, đứng ở nơi tận cùng bất thiện, sinh ra tệ hoại hủ bại, không phải phạm hạnh mà xưng phạm hạnh, không phải sa-môn mà xưng sa-môn. Giống như Phạm chí thấy con rái cá rồi hỏi rằng: 'Lành thay, rái cá! Ngươi từ đâu đến, muốn đi về đâu?' Đáp rằng: 'Thưa Phạm chí! Ao này trước đây nước suối trong tràn đầy, nhiều ngó nhiều hoa, rùa cá đầy trong đó, xưa là nơi tôi nương tựa, mà nay đã khô kiệt. Phạm chí nên biết! Tôi muốn bỏ đi, đi vào sông lớn kia; nay tôi muốn đi, chỉ sợ loài người.' Ta nói Tỷ-khưu cũng lại như vậy, đi vào trong các pháp ác, bất thiện, uế ô, làm cội gốc cho quả báo khổ đau phiền nhiệt ở hữu tương lai, làm nguyên nhân cho sinh, lão, bệnh, tử. Vì thế, Tỷ-khưu chớ hành động như rái cá, chớ nương vào phi pháp để tự nuôi sống mình; phải làm sạch thân hành, làm sạch khẩu hành và意行 (ý hành), ở nơi vô sự, mặc y phấn-tảo, thường hành khất thực, khất thực theo thứ tự, ít muốn biết đủ, vui ở nơi viễn ly mà tu tập tinh tấn, nhiếp lập chánh niệm, chánh trí, chánh định, chánh tuệ, thường nên viễn ly. Phải học tập như vậy.

(Đang đối ứng bản dịch Pāḷi)