Đối chiếu học thuật

63 TRƯỜNG A HÀM – KINH ĐẠI BẢN thanh tịnh, chỉ có người trí mới thấu biết chứ kẻ phàm phu không thể nào hiểu thấu được.113 Bởi vì chúng sinh có những nhẫn dị biệt, kiến dị biệt, chấp thủ dị biệt, sở kiến dị biệt. Dựa theo kiến thức dị biệt đó mỗi người chỉ thích điều mình mong cầu, làm theo tập quán của mình,114 cho nên chúng không thể thấu hiểu lý duyên khởi thâm diệu này. 115 Đối với Niết-bàn diệt tận khát ái lại càng khó hiểu gấp bội phần. Nếu Ta dầu vì chúng mà nói ra thì chắc chúng không hiểu nổi, còn trở lại gây phiền nhiễu.’ Suy nghĩ như thế rồi, Ngài im lặng không muốn thuyết pháp. “Lúc ấy vị Vua trời Phạm Thiên biết đức Tì-bà-thi đã nghĩ gì, liền tự nhủ: ‘Thương thay, thế gian này đang bị sụp đổ! Đức Phật Tì-bà-thi vừa chứng được pháp thâm diệu như thế mà không muốn nói ra.’ Tức thì, trong khoảnh khắc, như lực sĩ co duỗi tay, ông từ 113 Hán: tức diệt thanh tịnh 滅清淨 (TNM: tĩnh huyên 靜 喧). Cf. D.i.i 36: adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranu- bodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. “Pháp mà Ta đã chứng đắc này thật là sâu xa, khó thấy, khó giác ngộ, tịch tĩnh, vi diệu, siêu việt tư duy, thâm áo, chỉ có thể biết được bởi kẻ trí.” 114 Hán: dị kiến, dị nhẫn, dị thọ, dị học. Y bĩ sở kiến, các lạc sở cầu, các vụ sở tập (…) 異見異忍異受異學依彼所見各樂所求各務所習 (…). Đoạn kinh Pāli tương đương không đồng nhất với bản Hán, mà Vô Trước và Thế Thân dẫn để chứng minh sự tồn tại của thức A-lại-da: ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatā paṭiccasamuppādo. “Chúng sinh này do ham muốn ái dục (= a-lại-da), tham đắm ái dục, vui thích ái dục… do đó, khó thấy pháp này, đó là y duyên tánh và duyên khởi pháp.” 115 Pl., sđd.: idappaccayatapaṭiccasamuppāda, y tánh duyên khởi (cái này có do cái kia có, …)