Đối chiếu học thuật

764 TUỆ SỸ thế gian là thường hằng,… (cho đến), Như Lai không phải tồn tại, không phải không tồn tại sau khi chết, là những vấn đề không phù hợp nghĩa nên Ta không trả lời.’ Tại sao ngươi ấn khả những lời như vậy? Chúng ta không chấp nhận [111b] sở thuyết như vậy của Sa- môn Cù-đàm.”45 Bố-tra-bà-lâu trả lời các Phạm-chí: “Sa-môn Cù-đàm nói rằng: ‘Ngã và thế gian là thường hằng,… (cho đến), Như Lai không phải tồn tại không phải không tồn tại sau khi chết, là những vấn đề không phù hợp nghĩa nên Ta không trả lời.’ Tôi cũng không ấn khả lời ấy. Nhưng Sa-môn Cù-đàm kia y trên pháp, trụ trên pháp, 46 đúng pháp mà nói, đúng theo pháp mà xuất ly; làm sao tôi có thể chống lại lời nói có trí tuệ ấy? Pháp ngôn vi diệu như thế của Sa-môn Cù-đàm, không thể chống trái được.” Rồi, một lúc khác,47 Phạm-chí Bố-tra-bà-lâu cùng với Tượng Thủ Xá-lợi-phất48 đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi xong, ngồi xuống một bên. Tượng Thủ lễ Phật xong 45 Cf. D 9, i, 189: na kho pana mayaṃ kiñci samanassa gotamassa ekaṃsikaṃ dhammaṃ desitaṃ (...): chúng ta nhận thấy rõ rằng đối với Sa-môn Gotama pháp (những vấn đề thường và vô thường của ngã và thế giới, v.v..., ) không được thuyết minh một cách xác quyết (một chiều, nhất hướng). 46 Hán: y pháp, trụ pháp 依法住法, Pl.: dhammaṭṭhita: pháp trụ, dhammaniyāma: pháp quyết định (= pháp vị). Hai từ này thường dùng đồng nghĩa với từ duyên khởi (paṭiccasamuppāda); nhưng ở đây có nghĩa: lập cước trên pháp (tánh), tuân thủ pháp (tánh). 47 D 9, i. 190: atha kho dvīhatīhassa accayena, rồi hay, ba ngày sau. 48 Tượng Thủ Xá-lợi-phất 象首舍利弗, Pl.: Citta Hatthisāriputta, tên Tỳ-kheo. Xuất gia, rồi hồn tục, rồi xuất gia lại; cuối cùng chứng A-la-hán. Trong kinh này, ông là Cư sĩ.