Đối chiếu học thuật

758 TUỆ SỸ Phật nói: “Có một tưởng. Không có nhiều tưởng.”23 Phạm-chí lại hỏi: “Trước có tưởng sinh sau đó mới trí? Hay trước có trí sinh sau đó mới tưởng? Hay tưởng và trí cùng sinh một lượt?” Phật nói: “Trước có tưởng sinh, sau đó mới trí. Do tưởng mà có trí.” 24 4. Tưởng và Ngã Phạm-chí lại hỏi: “Tưởng tức là ngã chăng?”25 22 D 9 (i. 185): ekaṃ yeva saññaggaṃ paññāpeti, udāhu puthu pi saññagge paññāpetīti: tưởng cực đỉnh là một, hay là nhiều? 23 D 9 ibid.: ekaṃ pi (…) phuthu pi saññagge paññāpemīti: Ta nói cực đỉnh của tưởng là một, cũng nói là nhiều. Trong bản Pāli, tiếp theo là giải thích thế nào gọi là tưởng cực đỉnh tức đỉnh cao của tưởng (saññagga), từ đó xác định có nhiều đỉnh của tưởng khác nhau. Trong bản Hán, ý nghĩa có nhiều đỉnh cao của tưởng được đề cập trong câu trả lời “tưởng nào là tối thượng?” 24 Pāli còn có thêm giải thích cho trả lời: idappaccayā kira me ñāṇaṃ udapādī ti (…), “Do duyên cái này mà trí của tôi sinh. Do đó mà biết: tưởng sinh khởi trước rồi trí mới khởi sau.” Sớ giải: đối với Tỳ kheo nhập diệt định phải chăng tưởng khởi lên trước (saññā nu kho paṭhamaṃ uppajjati)? Tưởng. Nếu tưởng là tĩnh lự (jhānasaññā), thì trí là quán (vipassanañāṇa); nếu tưởng là quán (vipassanasaññā) thì trí là đạo (maggañāṇa); nếu trí là đạo thì quán là quả (phalañāṇa). 25 Pl. D.2. ibid.: saññā purissa attā udāhu ñña saññā añño attā, “ tưởng là tự ngã của con người? Hay tưởng và tự ngã dị biệt?