Đối chiếu học thuật

614 TUỆ SỸ bốn trường hợp, chừng ấy không hơn. 2.“Hoặc có chúng sinh thích vui đùa, biếng nhác, 35 thường36 vui đùa lấy làm thỏa thích. Các chúng sinh ấy khi vui đùa thỏa thích, thân thể mệt mỏi, bèn thất ý.37 Do thất ý mà mạng chung, sinh đến thế gian; tuổi lớn dần, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, nhập định ý tam-muội, do với tâm định tĩnh, tự mình biết được đời trước, bèn nói như vầy: ‘Các chúng sinh còn lại kia do không vui đùa thỏa thích nhiều nên thường trú ở chỗ kia. Ta do vui đùa thỏa thích nhiều nên phải chịu vô thường, là pháp biến dịch. Vì vậy, ta biết rằng: bản ngã và thế gian nửa thường hằng nửa không thường hằng. Đây là thật, ngồi ra là dối.’ Đó là trường hợp thứ hai; Sa-môn Bà-la-môn nhân đó đối với bản kiếp bản kiến đề khởi luận thuyết rằng bản ngã và thế giới nửa thường nửa vô thường; thuộc trong bốn trường hợp. Chừng ấy không hơn. 3.“Hoặc có chúng sinh sau khi dòm ngó nhau, liền thất ý.38 Do thất ý mà mạng chung, sinh đến thế gian; tuổi 35 Pl.: khiḍḍapadosikā devā, có hạng Chư Thiên được gọi là Đam mê Hỷ tiếu. Cf. Câu-xá 5 (26c15): Hý vong niệm thiên 戲忘念天, một hạng Chư Thiên ở Dục giới. Xem thêm T 1(15) kinh A-nậu-di cht. 44. T 21: Có hạng trời gọi là Kỉ-đà-ba-đồ 幾陀波屠. 36 Hán: sác sác 數 數; Pl.: ativelaṃ, quá lâu dài. 37 Thất ý 失 意. Pl.: sati sammussati, thất niệm, mất chánh niệm, quên lãng. 38 Pl.: Có một hạng Chư Thiên gọi là manopadosikā (ý phẫn), trong một thời gian dài chúng đố kỵ lẫn nhau, do đó tâm của chúng bị ô nhiễm (te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijhāynti … cittāni nappadūsenti). Cf. Câu-xá 5 (tr.26c15): Ý phẫn nhuế thiên 意憤恚天, một hạng Chư Thiên ở Dục giới. T 21: Có hạng Chư Thiên gọi là Tán-đề 散提. nhìn nhau mà sân hận bèn rời khỏi bản tòa.