Đối chiếu học thuật

58 TUỆ SỸ “Khi Bồ-tát suy nghĩ về sự diệt tận của khổ uẩn như thế liền phát sinh trí, phát sinh con mắt, phát sinh giác, phát sinh minh, phát sinh thông, phát sinh tuệ, sinh chứng. “Sau khi Bồ-tát quán mười hai chi duyên khởi 107 theo hai chiều thuận nghịch, biết như thật, thấy như thật, tức thì ngay tại chỗ ngồi, Ngài chứng đắc A-nậu-đa- la-tam-miệu-tam-bồ-đề.” Phật bèn nói bài tụng: Lời này nói giữa chúng, Các ngươi nên lắng nghe. Bồ-tát quá khứ quán Pháp vốn chưa từng nghe: Già-chết từ duyên gì? Do nhân gì mà có? Quán sát đúng như vậy, Biết già-chết do sinh. Sinh lại từ duyên gì, Nhân gì mà có ra? Suy nghĩ đúng như vậy, Liền biết sinh do hữu. Chấp thủ đây, kia rồi,108 Hữu lần lượt chồng chất. Vậy nên Như Lai dạy: Thủ là duyên của hữu. 107 Nguyên Hán: thập nhị nhân duyên 十 二 因 緣. 108 Hán: thủ bỉ thủ bỉ 取彼取彼. Cf. D. ii 58: upādānañca hi (…) sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, “(…) thủ với bất cứ loại nào, trong bất cứ trường hợp nào…”