Đối chiếu học thuật

311 TRƯỜNG A HÀM – KINH TÁN-ĐÀ-NA Phạm-chí nói lại: “Sa-môn Cù-đàm có bao giờ đàm luận với mọi người không? Mọi người do đâu mà biết được Sa-môn có đại trí tuệ? Thầy của Ông thường ưa một mình ở chỗ biên địa. 7 Cũng như con bò chột ăn cỏ, chỉ đuổi theo chỗ mà nó thấy.8 Thầy ông là Cù-đàm cũng thế. Cứ ham điều độc kiến riêng nên mới ưa chỗ không người. Nếu thầy ngươi lại đây, chúng ta sẽ gọi ông ấy là con bò chột. Sa-môn Cù-đàm thường tự cho là có đại trí tuệ, nhưng ta chỉ cần một câu là đủ làm cho cùng bí và bắt phải im lặng. Ví như con rùa thun hết mình vào vỏ cho thế là yên ổn rồi. Nhưng chỉ cần một mũi tên là nó không còn chỗ tránh.” Lúc đó, Thế Tôn đang ở tại tĩnh thất, bằng thiên nhĩ, nghe câu chuyện giữa Phạm-chí và Cư sỹ như thế, liền ra khỏi hang Thất-diệp, đi đến rừng nữ Phạm-chí Ô-tạm-bà-lị. Khi Phạm-chí vừa từ xa thấy Phật đi lại, bảo các đệ tử: “Các ngươi hãy giữ im lặng. Sa-môn Cù-đàm sắp đến 7 Biên địa 邊地. T 11: “Vì không thể làm được gì với trí tuệ như ngôi nhà trống (không xá tuệ 空舍慧), nên mới sống nơi hoang dã.” D 25 (iii 36): suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, “trí tuệ của Sa-môn Gotama bị hủy hoại như ngôi nhà trống/ hay bởi chỗ hoang vắng? Sớ giải: suññāgārahatāti suññāgāresu naṭṭhā, samaṇena hi gotamena bodhimūle appamattikā paññā adhigatā, “bị hủy hoại bởi không xứ tuệ/ không xá tuệ (suññāgāra): trí tuệ mà Sa-môn Gotama sở đắc dưới gốc bồ-đề chỉ là một chút ít; nó bị hủy hoại trong những chỗ hoang vắng.” 8 T 11: Như con bò một mắt chỉ đi vòng quanh bên ngồi. T 26(104): Như con bò chột, ăn ở biên địa. D 25: seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī, như con bò chột chỉ đi ngồi biên.