Đối chiếu học thuật

150 TUỆ SỸ Phật dạy: “Vào kiếp thứ chín mươi mốt trong đời quá khứ, có đức Phật ra đời hiệu là Tì-bà-thi.138 Vị Tỳ- kheo đó, lúc ấy với tâm hoan hỷ cầm cây đuốc cỏ soi sáng vào ngôi tháp của Phật, nhờ đó nay ông được có oai quang chiếu suốt cả hai mươi tám từng trời, ánh sáng của Chư Thiên thần không thể sánh kịp.” 28. Cổ tích Câu-thi thành Rồi thì, A-nan rời khỏi chỗ ngồi, trịch áo bày vai hữu, quỳ xuống, chắp tay bạch Phật: “Xin Phật chớ diệt độ tại chỗ đất hoang vu trong thành chật hẹp thô lậu này. Vì sao? Hiện có các nước lớn như Chiêm-bà, nước Tì-xá-li, thành Vương xá, nước Sa- kì,139 nước Xá-vệ, nước Ca-tì-la-vệ, nước Ba-la-nại. Ở đó nhân dân đông đúc, nhiều người tín mộ Phật pháp. Phật diệt độ tại các chỗ đó, ắt nhiều người cung kính, cúng dường xá-lợi.” Phật dạy: “Thôi, đủ rồi! Chớ có nhận xét như thế. Chớ cho nơi này là bỉ lậu. Vì sao thế? “Khi xưa tại nước này, có vị vua tên Đại Thiện Kiến140 và thành này lúc đó tên là Câu-xá-bà-đề.141 Đô thành của vua dài 480 dặm, rộng 280 dặm. Thời bấy giờ được mùa, lúa rẻ, dồi dào, nhân dân phồn thịnh. Thành này 138 D 16 không chép sự tích này; nhưng được tìm thấy trong Apadāna 3.2. (tr. i. 70), trong đó, Phật Padumuttā (Liên Hoa Thượng) chứ không phải Tì-bà-thi. 139 Trong bản Hán: Bà-kì quốc婆祇國; nhưng tương đương Pāli ở đây là Sāketa, vậy nên sửa lại là Sa-kì 娑祇 cho phù hợp. 140 Đại Thiện Kiến 大 善 見, T 5, T 6: Đại Khoái Kiến 大快見. Pl.: Mahāsudassana. Từ đây trở xuống, Pāli, D 17 (ii. 169 ff) Mahāsudassanasuttaṃ. 141 Câu-xá-bà-đề 拘舍婆提. Pl.: Kusāvati.