Đối chiếu học thuật

KINH NHẤT THIẾT TRÍ 883 Người ấy lãnh giáo, đi đến chỗ Tưởng Niên Thiếu Cát Tường Tử bảo như vầy: “Này Niên Thiếu, Ba-tư-nặc vua nước Câu-tát-la cho gọi ông.” Sau khi người ấy đi, Ba-tư-nặc vua nước Câu-tát-la bạch Thế Tôn: “Bạch Sa-môn Cù-đàm, có thể có những lời nói khác, nhưng được ghi nhớ khác. Bạch Cù-đàm, ngài có nhớ đã nói những gì chăng?” Thế Tôn đáp rằng: “Đại vương, Ta nhớ đã từng nói như vầy, ‘Trong quá khứ không có, trong tương lai không có, trong hiện tại cũng không có, không có Sa-môn, Bà-la-môn nào trong một thời6 biết tất cả, trong một thời thấy tất cả.’ Này Đại vương, Ta nhớ đã nói như vậy.” Ba-tư-nặc vua nước Câu-tát-la nghe xong tán thán rằng: “Những lời Sa-môn Cù-đàm nói như Sư7. Những lời Sa-môn Cù-đàm nói như Thiện sư. Con lại có những điều muốn hỏi, mong Ngài cho phép con hỏi.” Thế Tôn đáp rằng: “Đại vương, nếu có điều muốn hỏi, cứ tùy ý hỏi.” Ba-tư-nặc vua nước Câu-tát-la hỏi rằng: “Bạch Cù-đàm, ở đây có bốn chủng tộc, Sát-lị, Bà-la-môn, Cư sĩ, Công sư. Bốn chủng tộc này có sự hơn kém nào không? Và có sự sai biệt nào?” Thế Tôn đáp rằng: “Bốn chủng tộc này, Sát-lị, Bà-la-môn, Cư sĩ, Công sư có hơn kém và sai biệt. Hạng Sát-lị, và Bà-la-môn ở trong nhân gian được coi là tối thượng. Hạng Cư sĩ và hạng Công sư ở trong nhân gian được coi là hạ liệt. Trong 6 Nhất thời 一 時; Pāli: sakideva, trong một thời, một lúc, hay một lần; ngay trong một sát-na. 7 Sở thuyết như sư 所說如師, không rõ cách nói này. Cf M 90: heturūpaṃ bhante bhagavā āha, saheturūpaṃ... āha, Thế Tôn nói có nguyên nhân, liên hệ đến nguyên nhân. Không hiểu do liên hệ âm vận như thế nào, bản Hán hiểu heturūpaṃ là “như sư”. Nếu dịch sát, có thể “như nhân” nghĩa là, có hình thức luận lý.