Đối chiếu học thuật

kinh TIỄN MAO (II) 844 Thế Tôn hỏi rằng: “Này Ưu-đà-di, ý ông nghĩ sao mà nói như vầy: Bạch Thế Tôn, con xin hối lỗi về lời nói đó, bạch Thiện Thệ, con xin hối lỗi về lời nói đó?” Dị học Tiễn Mao đáp: “Bạch Cù-đàm, con nói như vầy, ‘Sắc kia vượt quá sắc, sắc đó tối thắng, sắc đó tối thượng.’ Sa-môn Cù-đàm nay khéo tra xét tôi, khéo dạy dỗ và khéo quở trách, khiến sự hư vọng của tôi không còn nữa. Bạch Cù-đàm, vậy nên con nói như vầy: Bạch Thế Tôn, con xin hối lỗi về lời nói này. Bạch Thiện thệ con xin hối lỗi về lời nói này.” Dị học Tiễn Mao lại thưa rằng: “Bạch Cù-đàm, ‘Đời sau thuần túy lạc6, có một đạo tích để thuần túy chứng nghiệm thế giới7.” Thế Tôn hỏi rằng: “Ưu-đà-di, thế nào gọi là đời sau thuần túy lạc? Thế nào là có một đạo tích để chứng nghiệm thế giới thuần túy lạc?” Dị học Tiễn Mao đáp rằng: “Bạch Cù-đàm, giả sử có một người xa lìa sát sanh, đoạn trừ sát sanh; xa lìa trộm cắp, tà dâm, nói láo; cho đến, xa lìa tà kiến được chánh kiến. Bạch Cù-đàm, đó gọi là đời sau tuyệt đối lạc, đó gọi là chứng nghiệm thế giới thuần túy lạc.” Thế Tôn lại bảo rằng: “Ưu-đà-di, nay Ta hỏi ông, theo sự hiểu biết mà đáp. Này Ưu-đà-di, ý ông nghĩ thế nào? Một người trong khi xa lìa sát sanh, đoạn trừ sát sanh, với người ấy, là thuần túy lạc, hay là hỗn tạp khổ8?” Dị học Tiễn Mao đáp rằng: “Bạch Cù-đàm, hỗn tạp khổ.” đứt vấn đề. 6 Hậu thế nhất hướng lạc 後 世 一向 樂. Chỉ thuần có lạc, không có khổ. M 79: atthi ekantasukho loko. 7 Nhất hướng tác thế chứng. Cf. M 79: ekantasukhassa lokassa sacchkiriyāya, để chứng nghiệm thế giới thuần túy lạc. 8 Tạp khổ 雜 苦. Pāli: sukhadukkhī, vừa sướng vừa khổ.