Đối chiếu học thuật

kinh THƯƠNG-CA-LA231 đốn biết ý tưởng của họ, nhưng do nghe tiếng của chư Thiên và lồi phi nhân mà đốn biết được ý tưởng của người khác rằng ‘Nó có ý nghĩ như thế này, nó có ý nghĩ như thế kia, thật sự nó có ý nghĩ như vậy’, họ chiêm đốn nhiều vô lượng chứ không chiêm đốn ít, nhưng tất cả thảy đều chắc thật, chứ không phải là những giả thiết viễn vông. Hoặc không do nơi tướng dạng của người khác để đốn biết ý tưởng của họ, cũng không nghe tiếng của chư Thiên và các lồi phi nhân, nhưng do tâm niệm của người khác, tâm tư của người khác, ngôn thuyết của người khác. Sau khi nghe tiếng rồi đốn biết được ý tưởng của người khác rằng ‘Nó có ý tưởng như thế này, nó có ý tưởng như thế kia, nó thật sự có ý tưởng như vậy’, họ chiêm đốn nhiều vô lượng chứ không chiêm đốn ít, nhưng tất cả thảy đều chắc thật, chứ không phải là những giả thuyết viễn vông. Hoặc không do nơi tướng dạng của người khác để đốn biết ý tưởng của người khác, cũng không nghe tiếng của chư Thiên và lồi phi nhân để đốn biết ý tưởng của người khác, nhưng do nơi tâm niệm, nơi tư duy, nơi ngôn thuyết của người khác10 để sau khi nghe rồi, đốn biết ý tưởng của người khác rằng ‘Nó có ý tưởng như thế này, nó có ý tưởng như thế kia, nó thật sự có ý tưởng như vậy’, họ chiêm đốn nhiều vô lượng chứ không chiêm đốn ít, nhưng tất cả thảy đều chắc thật, chứ không phải là những giả thuyết viễn vông. Hoặc không do nơi tướng dạng của người khác để đốn biết ý tưởng của người khác, cũng không nghe tiếng của chư Thiên và lồi phi nhân để đốn biết ý tưởng của người khác, cũng không do nơi tâm niệm, nơi tư duy, nơi ngôn thuyết của người khác để sau khi nghe rồi, đốn biết ý tưởng của người khác, nhưng do thấy người khác nhập vào định không tầm không tứ11, sau khi thấy bèn nghĩ rằng ‘Như Hiền giả này thì không có tâm niệm, [651b] không có tư duy, sở nguyện như ý. Hiền giả kia ra khỏi định này với tâm niệm như vậy. Vị ấy 10 Tha niệm tha tư tha thuyết 他念他思他說. Pl.: vatakkayato vicārayato vitakka- vipphārasaddaṃ sutvā, sau khi nghe tiếng nói được khuếch đại bởi tầm tứ, được kiếm sốt bởi tầm tứ. 11 Chỉ các bậc từ nhị thiền trở lên, trong đó không có tâm sở tầm (Pāli: vitakka) và tứ (Pāli: vicara). Pl.: avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa cetasā ceto paricca pajānati, ngưới ấy nhập vào đinh không tầm không tứ, y nơi tâm của mình mà biết tâm của người khác.