Đối chiếu học thuật

KINH tònh bất ñộng ñạo 600 dục tưởng của đời này hay dục tưởng của đời sau, dù là sắc tưởng của đời này hay sắc tưởng của đời sau và bất động tưởng, vô sở hữu xứ tưởng, tất cả tưởng ấy đều là pháp vô thường, khổ và diệt’. Bấy giờ vị ấy đắc Vô tưởng. Vị ấy hành như vậy, học như vậy, tu tập và phát triển như vậy, thì ở nơi xứ mà tâm được minh tịnh. Sau khi ở nơi xứ mà tâm được minh tịnh, Tỳ-kheo ấy hoặc nhờ đó mà nhập vô tưởng, hoặc do tuệ mà giải thốt. Về sau, khi thân hoại mạng chung, nhân tâm ý đã có sẵn ấy, chắc chắn đạt đến vô tưởng xứ. Đó là nói về Tịnh vô tưởng đạo15”. Bấy giờ, Tôn giả A-nan đang cầm quạt đứng hầu Đức Phật. Tôn giả hướng về Phật mà bạch rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, nếu có Tỳ-kheo nào thực hành như vầy, ‘Không có ta, không có sở hữu của ta; ta sẽ không tồn tại, sở hữu của ta sẽ không tồn tại; những gì có trước kia,’ hồn tồn xả ly như vậy16. Bạch Thế Tôn, Tỳ- kheo ấy thực hành như thế, có chứng đắc cứu cánh Niết-bàn chăng?” Đức Phật nói rằng: “Này A-nan, sự kiện ấy không nhất định. Hoặc có người chứng đắc, hoặc có người không chứng đắc”. Tôn giả A-nan lại thưa: “Bạch Thế Tôn, Tỳ-kheo ấy hành như thế nào mà không chứng đắc Niết- bàn?” Đức Thế Tôn đáp: “Này A-nan, Tỳ-kheo nào hành như vầy, ‘Không có ta, không có sở hữu của ta; ta sẽ không tồn tại, sở hữu của ta sẽ không tồn tại; những gì có trước kia,’ hồn tồn xả ly như vậy. Nhưng này A-nan, nếu Tỳ-kheo ấy vui thích với sự xả ấy,17 đắm trước nơi sự xả ấy, an trú nơi xả ấy, Tỳ- kheo như thế chắc chắn không chứng đắc Niết-bàn”. Tôn giả A-nan bạch rằng: 15 Tịnh vô tưởng đạo 淨無想道. Pāli: nevasaññānāsaññāyatanasappayā paṭipadā, sự thực hành đưa đến lợi ích của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. 16 Tận đắc xả 盡得捨. Pl.: taṃ pajahāmi, xả ly, đoạn tận. 17 Pl.: so tam upekkham abhinandati.