Đối chiếu học thuật

KINH ÑẠI NHÂN 767 được nói là duyên hữu có sanh. “A-nan, nếu không có hữu, như cá và lồi cá, chim và lồi chim, muỗi và lồi muỗi, rồng và lồi rồng, thần và lồi thần, quỷ và lồi quỷ, trời và lồi trời, người và lồi người. A-nan, các lồi chúng sanh như thế này hay như thế kia ấy, ở bất cứ nơi này hay nơi kia ; nếu không có sự hữu, mỗi lồi và mỗi lồi đều không có hữu, thì giả sử tách rời sự hữu, có sanh chăng?” “Bạch Thế Tôn, không”. “A-nan, cho nên biết rằng nguyên nhân của sanh, tập khởi của sanh, căn bản của sanh, duyên sanh của sanh, gọi đó là hữu. Vì sao? Vì duyên hữu nên có sanh. “A-nan, duyên thủ có hữu. Đây nói là duyên thủ có hữu; nên biết, điều được nói là duyên thủ có hữu. A-nan, nếu không có thủ, mỗi lồi và mỗi lồi đều không có thủ, thì giả sử tách rời thủ, sẽ có hữu chăng? Thi thiết8 có hữu chăng?” “Bạch Thế Tôn, không”. “A-nan, cho nên biết rằng nguyên nhân của hữu, tập khởi của hữu, căn bản của hữu, duyên sanh của hữu, gọi đó là thủ. Vì sao? Vì duyên thủ nên có hữu. “A-nan, duyên ái có thủ. Đây nói là duyên ái có thủ; nên biết, điều được nói là duyên ái có thủ. A-nan, nếu không có ái, mỗi lồi và mỗi lồi đều không có ái, giả sử tách rời ái, sẽ có thủ chăng? Thi thiết có thủ chăng?” “Bạch Thế Tôn, không”. “A-nan, cho nên biết rằng nguyên nhân của thủ, tập khởi của thủ, căn bản của thủ, duyên sanh của thủ, gọi đó là ái. Vì sao? Vì duyên ái nên có thủ. [579a] “A-nan, đó là duyên ái có tầm cầu9, duyên tầm cầu có lợi đắc, duyên lợi đắc có phân phối, duyên phân phối có nhiễm dục, duyên nhiễm dục có đắm trước, duyên đắm trước có keo kiệt, duyên keo kiệt có tư hữu, 8 Hán: thi thiết 施設; Pl.: paññatti, quan niệm, có khái niệm hay paññāyati, được quan niệm, được khái niệm. 9 Duyên ái hữu cầu 緣愛有求. Pāli: taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, duyên nới khát ái mà có tầm cầu.